جنگل های استان

جنگل های استان

جنگل های استان از معادل 328 هزار هکتار جنگل های طبیعی این مساحت معادل حدود 20 درصد مساحت استان ، 5.78 درصد جنگل نظر جغرافیایی در ردیف جنگل های حوزه رویشی زاگرس ( جنگل های غرب و جنوب غرب کشور ) محسوب می شوند . مساحت جنگل های ناحیه رویشی زاگرس در حدود 5 میلیون هکتار و سطح جنگلهای استان معادل 78/5 درصد می باشد.

این جنگل ها با وسعتی های زاگرس و 2.5 درصد مساحت جنگل های کشور  به صورت نواری به طول 212 کیلومتر و عرض 3 تا 45 کیلومتر، از شمال غربی استان در منطقه بازفت ( شهرستان کوهرنگ ) شروع و به سمت جنوب غربی و جنوب امتداد یافته و به ارتفاعات فلارد ( شهرستان لردگان ) ختم می شوند . پراکنش این جنگل ها در حوزه استحفاظی 6 شهرستان کوهرنگ ، اردل ، کیار ، لردگان، خانمیرزا  و بروجن و در 5 حوزه آبخیز رودخانه های بازفت، ونک، منج، خرسان و کارون گسترش دارد . 98 درصد پوشش عمده جنگلی را در این مناطق بلوط غرب تشکیل می دهد .

جدول مقایسه ای جنگل های استان با شاخص های کشوری

سطح کل	وسعت (ha )	نسبت سطح جنگل به سطح کل	جمعیت (نفر)	درصد	سطح جنگل (h )	درصد	سهم سرانه جنگل (هکتار)
کشور	164,819,500	7.5	70,000,000	-	12360000	-
استان	1,643,234	20	850,000		328000

 

 

 

 

 

 

 

مقایسه مساحت جنگل های کشور

ردیف	شرح	مساحت
1	جنگلهای هیرکانی البرز شمالی	1.91 میلیون هکتار
2	جنگلهای بنه و بادام استانهای ایرانی و تورانی	1.5 میلیون هکتار
3	جنگلهای بنه و بادام مناطق گرمسیری	1.34 میلیون هکتار
4	جنگلهای سرو کوهی	1/1 میلیون هکتار
5	جنگلهای بیابانی تاغ و گز	0.5 میلیون هکتار
6	جنگلهای ارسباران	0.16 میلیون هکتار
7	جنگلهای بلوط زاگرس و سایر جنگلهای مجاور	5.05 میلیون هکتار
8	جنگلهای کهور و آکاسیا و گونه های گرمسیری	0.8 میلیون هکتار
جمع کل		12.36 میلیون هکتار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جنگل های رویشی استان

نام منطقه	نواحی عمده جنگلی
بازفت	( بازفت بالا و بازفت پایین )تلخه دان ، گله سگاه ، کچوز ، چهک،پهنوس،مورز ،دهناش
اردل	دیناران ، شیاسی ، شلیل ، گندمکار ، سرخون
کیا ر	دو پلان ،مشایخ،دورک ، هلن و سبزکوه
لردگان	منج ، بیدله ، بارز ، برد کارخانه ، شوارز
فلارد	پروز ، منارجان ، دم آب ،پشتکوه فلارد
دوراهان	گرد بیشه ، شمس آباد ، سر پیر
خانمیرزا	صالحات، ارمند ،چاهگاه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از لحاظ فرم رویشی عمده جنگل ها به صورت شاخه زاد و در برخی نقاط شاخه دانه زاد و در مساحت های محدود نیز فرم دانه زاد وجود دارد . میانگین حجم و رویش سالیانه (میزان متر مکعب چوب تولید شده در هکتار در هر سال ) جنگل ها بین 0.25 تا 0.5 متر مکعب و میانگین حجم سرپا (میزان متر مکعب چوب موجود ) بین 15 تا 25 متر مکعب در هکتار می باشد . سهم سرانه جنگل در استان 0.4 و در کشور 0.2 و در دنیا 0.8 هکتار برآورد گردیده است .

جدول وضعیت پتانسیل و موجود جنگل های استان

شرح	وضعیت موجود (میانگین )
ارتفاع درختان (متر)	8-5
تراکم درختان (اصله در هکتار )	928
نسبت پوشش درختی (درصد)	65-5
حجم درختان (متر مکعب در هکتار)	16
خاک	رسی لومی-لومی شنی ورسی
اشکوبه های جنگل	درخت- درختچه و بوته ای
تنوع گونه های چوبی در هر جامعه	متوسط
میزان رویش سالیانه درختان در هکتار	0.5متر مکعب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هر چند که در وضعیت کنونی نیز همچنان مناطقی یافت می گردد که در سطوح کوچک از حجم سرپای بالایی برخوردارند ( نظیر توده دانه زاد گردنه چهارطاق لردگان با موجودی سرپای حدود 90 سیلو در هکتار و 87 سیلو در هکتار در جنگل های بازفت ) اما مقایسه میانگین حجم سرپای درخت در وضعیت موجود جنگل های استان با پتانسیل تولید آن حاکی از تخریب شدید این جنگل ها طی دهه های گذشته می باشد . میانگین موجودی فعلی به مراتب پایین تر از پتانسیل تولیدی جنگل ها است .

ردیف	نام طبقه پوشش گیاهی	مساحت  (ha )	درصد به سطح کل جنگل ها	درصد به سطح استان
1	جنگل انبوه ( تاج پوشش درختی و درختچه ای بیش از 50 درصد	11500	3.73	0.76
2	جنگل نیمه انبوه ( تاج پوشش درختی و درختچه ای 50-  25 درصد	104000	31.3	6.4
3	جنگل تنک ( تاج پوشش درختی و درختچه ای 25- 5 درصد )	211600	64.72	13.25
4	بیشه زار و درختچه زار	800	0.23	0.05
5	جنگل های دست کاشت ( مناطق جنگل کاری و نهالستان ها )	90	0.02	0.01
سطح استان		328000	100	20

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

وضعیت جنگل های استان به تفکیک شهرستان

ردیف	شهرستان	مساحت (هکتار)
1	بروجن	8300
2	لردگان	121000
3	کوهرنگ	78000
4	اردل	57000
5	خانمیرزا	36200
6	کیار	27500
جمع کل		328,000

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گونه‌های درختی و درختچه ای موجود

 تنوع عوامل اکولوژیکی در استان از جمله عوامل آب و هوایی ، خاکی و ژئومورفولوژیکی و همچنین عوامل فیزیوگرافیک موجب شده که پوشش گیاهی از تنوع خاصی برخوردار باشد . به طوری که در کل استان در حدود 19 جامعه جنگلی با 63 گونه درخت و درختچه ای در این جنگل ها شناسایی شده اند در منطقه تبرک بازفت  بلوط غرب اصلی ترین گونه به همراه گونه های  زبان گنجشک ، بنه ، ارس ، بادام ، ارژن ، نارون ، افرا ، کیکم ، زالزالک ، داغداغان ، گلابی وحشی ، پلاخور ، دافنه ، مورد و ... سایر جوامع جنگل های موجود استان را تشکیل می دهند . در جدول شماره لیست مهمترین درختان، درختچه‌ها آورده شده است .

وضعیت تهدید براساس IUCN	موارد استفاده			فرم رویشی		سن دیرزیستی	خانواده	نام فارسی	نام علمی گونه
	برگ	چوب	میوه	درختچه	درخت
Vulnerable			*	*		40-30	Rosaceae	ارژن	Amygdalus orientalis
Vulnerable				*		-	Tymelaceae	دافنه	Daphne sp
Vulnerable					*	-	Oleaceae	زبان گنجشک	Fraxinus rotundifolia
Vulnerable			*	*		-	Rosaceae	راناس	Cerasus microcarpa
Vulnerable				*		-	Caprifoliaceae	شن	nummularifolia
Vulnerable					*	100-80	Aceraceae	کیکم	Acer monspessulanum
Endangered			*		*	-	Anacardiaceae	بنه	Pistacia atlantica var mutica
Vulnerable				×		-	Salicaceae	بید	Salix spp
Endangered			×		×	-	Anacardiaceae	کلخنگ	Pistacia khinjuk
Vulnerable	*	×	×		*	140-120	Fagaceae	بلوط ایرانی	Quercus brantii
Vulnerable				×		-	Tamraricaceae	گز	Tamarix spp
Vulnerable			*	*		-	Rosaceae	زالزالک	Crategus aronia
Vulnerable			*	*			Rhamnaceae	تنگرس	Rhamnus sp
Vulnerable	*			*		-	Myrtaceae	مورد	Myrtus communis
Vulnerable				*			Rosaceae	بادامک	Amygdalus scoparia
Vulnerable				*			Rosaceae	بادام کوهی	Amygdalus lycioides
Vulnerable		*			*		Plantaceaea	چنار	Platanus sp
Vulnerable			*		*		Moraceae	انجیر	Ficus sp
Vulnerable			*		*		Rosaceae	گلابی	Pyrus glabra
Vulnerable				*			Rosaceae	ارژن	Amygdalus kotschyi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ارس (Juniperus polycarpos ) : ارس در برخی مناطق استان نظیر چهار طاق اردل ، دوراهان لردگان بعضاً در وسعتی قابل ملاحظه و در اشکوبی بالاتر از بلوط و دیگر گونه های پهن برگ غالباً بر روی دامنه های پر شیب و صخره ای مستقر است . این گونه گاهی به داخل توده های پهن برگ نفوذ نموده و ترکیب سوزنی برگ – پهن برگ تشکیل می دهد . در این حالت تا ارتفاع 2000 متر پایین می آید . تک پایه های این گونه در داخل توده بلوط تا ارتفاع 1700 متر از سطح دریا مشاهده گردیده است مانند بازفت پایین ، در حوضه آبخیز رودخانه بازفت و جنگل های حوضه آبخیز رودخانه لردگان در مسیر آلونی به لردگان) . به هر صورت ، بالاترین حد رویشی ، از نظر ارتفاع از سطح دریا ، در استان متعلق به گونه ارس است .

ساختار عمودی جنگل های استان :

ساختار عمودی جنگل های استان ، بر اثر تخریب وسیع و ممتد جنگل ها ، به صور مختلف و به ویژه تبدیل جنگل های دانه زاد به توده های شاخه زاد و یا شاخه و دانه زاد دستخوش تحول قابل ملاحظه ای گردیده است .

توده های جنگلی شاخه زاد : این توده های جنگلی ، به طور کلی دارای ساختار عمودی یک اشکوبه اند که جست های شاخه زاد بلوط ، در قالب جست گروه ها ، این اشکوب را پدید می آورند . این توده ها ، اکثراً در سطح خود متشکل از تیپ خالص بلوط بوده و تنوع گونه ای در آن به دلیل قدرت شگرف جست دهی و تجدید حیات غیر جنسی بلوط و ناتوانی سایر گونه ها در رقابت با گونه های جنس بلوط بسیار اندک است .

ارتغاع متوسط توده های شاخه زاد از توده های دانه زاد کمتر و میزان تاج پوشش و سایه گستری توده های شاخه زاد نیز محدودتر است . از طرفی توده های شاخه زاد حداکثر استفاده از مواد معدنی خاک می نمایند و در نتیجه موجب کاهش شدید حاصلخیزی خاک می شوند . تابش مستقیم اشعه خورشید بر بستر رویشگاه ، موجب افزایش تبخیر از لایه سطحی خاک شده و در نتیجه مقاومت نونهال ها را در نخستین سال رویش به هنگام مواجهه با فصل خشک سال کاهش می هد . 

توده های جنگلی شاخه و دانه زاد : این توده ها عموماً ساختار عمودی دو اشکوبه دارند . اشکوب فوقانی عناصر دانه زاد بلوط و اشکوب زیرین را عناصر شاخه زاد بلوط تشکیل می دهند . در برخی مناطق که کمتر تخریب شده اند گونه هایی نظیر کیکم ، زالزالک ، گلابی ، بنه و پلاخور در اشکوب زیرین خود نمایی می کنند . 

در تیپ بلوط – بادامک که در جنگل های استان وسعت قابل ملاحظه ای دارد ، ساختار عمودی توده ها دو اشکوبه است که اشکوب بالا را بلوط و اشکوب زیرین را بادامک تشکیل می دهد . مانند جنگل های بادامستان و گرگر و سرقلعه در نیمرخ جنوبی حوضه آبخیز خرسان

توده های جنگلی دانه زاد : این توده ها ، در جنگل های استان ، از وسعت قابل ملاحظه ای برخوردار نمی باشند . توده های دانه زاد عمدتاً در ارتفاعات فوقانی و مناطق دور افتاده از روستاها و آبادی های جنگلی واقع شده و فقط در موارد معدودی در حواشی روستاها و مناطق جلگه ای قرار دارد نظیر جنگل های واقع در قلعه مدرسه لردگان . توده های دانه زادی که در ارتفاعات پایین و یا عرصه های کم شیب حواشی روستاها واقعند عموماً یک اشکوبه و خالص متشکل از بلوط و فاقد تنوع گونه ای می باشند . این توده ها عموماً کهن سال و فاقد زادآوری بوده و در پیشینه خود زراعت در زیر اشکوب جنگل را داشته اند .

در ارتفاعات فوقانی و شیب دار ، عموماً این توده ها دارای دو یا سه اشکوب می باشند که بلوط در اشکوب فوقانی و گونه هایی همچون بنه ، کیکم ، گلابی ،  زبان گنجشک و پلاخور در اشکوب دوم و گونه هایی نظیر شیر خشت ، بادام ، انواع ارجنک و ... در اشکوب سوم قرار می گیرند .

 

وضعیت ذخیره گاه ها تا قبل سال 1399
1	کیار	فرخور	ارس	کیکم. محلب. زالزالک و..	400	1483
2	شهرکرد	وانان	ارژن	پلاخور. نسترن	74
3	بروجن	شمس آباد	ارس	بنه. زالزالک. ارژن	400
4	فارسان	چلیچه	ارژن	تنگرس. زالزالک	19
5	خانمیرزا	مسن	مورد		1
6	شهرکرد	ارجنک	ارژن		88
7	کوهرنگ	پهنوس	نارون	بلوط، محلب، کیکم، زبان گنجشک	75
8	کوهرنگ	نازی	سماق. گلابی وحشی	زالزالک. کیکم. بنه. زبان گنجشک	26
9	کیار	چهارطاق	ارس	ارژن. اسکوپاریا	400
وضعیت ذخیره گاه ها ی شناسایی و تشخیص در سال 1399
1	خانمیرزا	لیشان	بادام کوهی	بلوط دافنه	117	1520.15
2	خانمیرزا	کره بس	بادام کوهی (اسکوپاریا)	بادامک زالزالک	107
3	لردگان	تنگ زندان	بلوط ایرانی	گلابی وحشی ارژن بنه	227
4	لردگان	سندگان	بنه	بلوط ارژن پیچک	363
5	اردل	سنگویل	داغداغان	گلابی وحشی	3
6	کوهرنگ	نازی	گلابی وحشی	بلوط بنه	9.96
7	کوهرنگ	تنگ هونی	نارون	بلوط زالزالک زبان گنجشک	6
8	کوهرنگ	گراب	کیکم	بلوط زالزالک	243
9	کوهرنگ	کراسبید	ارس	بلوط بنه ارژن	441
10	لردگان	نارگیلی	بنه	بلوط	3.19
وضعیت ذخیره گاه ها ی شناسایی و تشخیص در سال 1400
1	لردگان	شیرمرد	ارس	شن، بادام، دافنه	180	12787.5
2	لردگان	گاوراه	بنه	بلوط، بادام	1300
3	لردگان	تنگ سما	بنه	بلوط، انار، بادام	2080
4	لردگان	شوارز	مورد	-	1.5
5	شهرکرد	ارجنا	ارژن	-	100
6	فارسان	چلیچه2	ارؤن	-	27
7	کوهرنگ	مازه رشته	بنه	بلوط	765
8	کوهرنگ	لبد	ارس	کیکم	230
9	کوهرنگ	رشته ها	ارس	بلوط، بنه، زرشک	540
10	کوهرنگ	دره رزگه	سماق	زرشک و بلوط	345
11	کوهرنگ	لبد2	ارس	نارون، کیکم، بلوط	385
12	کیار	فرخور2	ارس	بادام، زالزالک، دافنه	2400
13	بروجن	شمس آباد2	ارس	بنه، زالزالک، دافنه	470
14	اردل	دورک رحمان	بنه	بلوط،بادام	1625
15	اردل	دالگیر	بنه	بلوط، بادام، کلخنگ، انجیر	2154
16	خانمیرزا	کره بس2	بادام کوهی	ارژن، کیکم، شن	185

 

 

نهالستانها                                                                       مساحت (هکتار)
1	لردگان	لردگان			17
2	شهرکرد	شهرکرد			39.6
مناطق محاوط بذرگیری
1	کیار	دوتو	بلوط	محلب. زبان گنجشک. ارژن. بنه	800
2	لردگان	قلعه مدرسه	بلوط	زالزالک. ارژن. راناس	150

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

علل تخریب جنگل های استان

جنگل های حوزه رویشی زاگرس در زمره جنگل های تجاری با قابلیت تولید چوب صنعتی محسوب نمی گردد و از این رو ، نقش و اهمیت آن ها با تولید چوب صنعتی سنجیده نمی شود . با این همه ، چوب برای مصرف سوخت و سایر مصارف روستایی برای جنگل نشینان حائز اهمیت است ، به ویژه در گذشته ، حتی بخشی از سوخت مورد نیاز شهرهای بزرگ حوزه از جنگل های آن چه به صورت هیزم و چه به شکل ذغال تأمین گردیده است . در وضعیت موجود نیز همچنان عمده سوخت مورد نیاز جنگل نشینان از این جنگل ها تأمین می گردد .