تاریخچه
|
بسمه تعالی تاریخچه جنگل بانی در ایران حدود صد سال پیش زمان محمد علی شاه قاجار که اولین کابینه قانونی پس از اعلام مشروطیت به مجلس معرفی شد برای و سرپرستی وزارت فواید عامه مهندس الممالک به عنوان وزیر معرفی گردید تا او در یکی از ادارات تابعه وزارتخانه نوپای خود به نام اداره شوسه و راه آهن و جنگل ها به تمشیت امور مربوط به جنگل های کشور نیز بپردازد ( 29 اسفند 1284 ) و بالاخره 4 سال بعد که در تشکیلات دولت تحولاتی رخ داد و کابینه ترمیم شد باز هم مهندس الممالک به عنوان وزیر برای وزارتخانه جدیدی به نام طرق ، شوارع ، معادن و جنگلها انتخاب گردید . به طور کلی می توان گفت که تا سال 1297 دولت اساساَ توجهی به جنگلها نداشت و در این زمان عده ای از بازرگانان و شرکتهای خارجی شروع به بهره برداری از درختان شمشاد و بلوط و گردوهای جنگل های شمال نموده و مواد مستحصله را با پرداخت عوارض ناچیز به گمرک از کشور خارج می کردند . برخورد اتفاقی به آمار گمرکی ، دولت را به اهمیت جنگلها و لزوم حراست آن متوجه ساخت و چون حدود اغلب جنگلهای اربابی از جنگلهای دولتی تا آن تاریخ بطور کلی مشخص نبود و این عامل باعث می شد که صاحبان جنگلهای خصوصی اکثراَ بهره مالکانه جنگلهای دولتی را بدون استحقاق منبع مشخصی تملک می کردند و ازاین راه لطمه به درآمد دولت وارد می آمد لذا مقارن سال 1297 وزارت فلاحت و فوائد عامه شخصی را که اطلاعاتی در امر نقشه برداری و مساحی داشت به اتفاق دو نفر به شمال اعزام می دارد تا از جنگلها نقشه بردارینموده و حدود جنگلهای دولتی را از اربابی تفکیک کند . هیات مزبور تصمیم گرفت تا کار خود را از جنگلهایی که شرکتها و بازرگانان مشغولبهره برداری بودند شروع کند . عملیات هیات با وجود مشکلات فراوان مدتی ادامه داشت تا اینکه با قیام میرزا کوچک خان مصادف شده و ناگزیر شدند بدون اخذ نتیجه قطعی به مرکز باز گردند . در سال 1299 ( کودتای رضا خان سردار سپه ) وزارت فلاحت سازمان ابتدایی را در جنگلهای شمال تشکیل داد و وظیفه این سازمان نقشه برداری از جنگلها ، تفکیک جنگلهای خالصه از شخصی ، تعیین جنگلهای بکر و قابل استفاده از جنگلهای مخروبه و بوته دار بوده است . در سی ام اسفند 1302 تصویب نامه شماره 9155 از هیأت وزیران گذشت که به موجبآن نظام نامه جنگلبانهای ایران تنظیم شد و به موجب تصویب نامه 12144 مورخ 3 آذر 1302 اجاره 200000 پوت چوب شمشاد برای صدور بهخارجه داده شد و در اسفند 1303 تصویب نامه دیگری به شماره 13135 از تصویب هیأت وزیران گذشت و به موجب ماده اول آن کلیه جنگلها متعلق به دولت شناخته شد مگر اینکه تعلق آنها به مالکان خصوصی به موجب اسناد و مدارک معتبر ثابت شده باشد و به موجب ماده اول تصویب نامه شماره 1436 مورخ 4 خرداد 1304 کلیه جنگلهایی که مالک خصوصی ندارند ملک دولت محسوب می گردند کمی بعد با استخدام مستشاران خارجی از جمله هانس شرکر اتریشی و فندوم هاگن آلمانی دیدگاهای جدیدی در زمینه منابع طبیعی و تشکیلات آن در کشور مطرح گردید و تحولات جدیدی رخ داد که این تحولات روند مثبت نداشته است . در سال 1312 ظاهراَ کمبود ذغال در تهران بهانه ای به دست سود جویان داد تا با تحریک مردم و معرفی جنگلبانی به عنوان مسبب اصلی موضوع حکم انحلال تشکیلات جنگلبانی توسط رضا خان صادر گردد تا هیچ مانعی در سر راه قطع درختان و تبدیل آن به ذغال وجود نداشته باشد . پس از سال 1313 . ( انحلال تشکیلات جنگلبانی ) تخریب و نابودی ، فساد و سوءاستفاده از جنگل فرا گیر شد به طوری که مسئولان محلی ، سایر بخشها و علاقه مندان بی غرض را وادار بهشکایت و گزارشهای متعدد کرده بود . بر اثر این گزارشها لازم می آمد که در مرکز هسته کوچکی برای رسیدگی گزارشات و شکایات دایر شود . با این هدف در سال 1317 در اداره کل کشاورزی تهران دایره ای به نام دایره جنگل شکل گرفت . تصدی این دایره در سال 1318 به مرحوم مهندس کریم ساعی واگذار شد . شادروان ساعی که به مصداق ( الاسماء تنزل من السماء )واقعاَ در کار جنگل معتقد و ساعیبود با جدیت تمام مسأله جنگلها را پیگیری کرد بر اثر اقدامات ایشان توجه اداره کل کشاورزی بیش از پیش معطوف به امر جنگلها شد و درنتیجه اداره جداگانه ای به نام اداره جنگلبانی به ریاست او در اداره کل کشاورزی جا گرفت . مساعی مرحوم ساعی و گزارش مستدل و جامع او درباره لزوم تشکیل سازمان جنگلبانی منتهی به صدور این اجازه شد که به طور آزمایشی تشکیلا مختصری در یک محل کوچک دایر شود تا در صورت رضایت بخش بودن نتیجه کار آن سپس در سراسر کشور تأمین داده شوند . این تشکیلات آزمایشی در اواخر سال 1319 در یک ناحیه از شمال کشور به اجرا درآمد . بعد از شهریور 1320 در نیمه دوم سال اداره کل کشاورزی به وزارت کشاورزی تبدیل شد . یک سال بعد اداره جنگلبانی به اداره کل جنگلها تغییر نام پیدا کرد و در هر یک از مناطق چهار گانه شمال ( گرگان ، مازندران ، تنکابن و گیلان ) سازمان منطقه جنگلبانی تشکیل شد . نخستین قانون محوری جنگلها در تاریخ 1321/10/17 مشتمل بر 18 ماده به تصویب مجلس شورای ملی رسید که بر اساس ماده یک این قانون مراقبت در حفظ و احداث جنگلها و نظارت بر بهره برداری آنها برعهده وزارت کشاورزی گذارده شد . با این قانون و آئین نامه اجرایی آن مصوب 1322 اداره کل جنگلها با پشتبانی نیرومندی به کار نظارت در قطع و بهره برداری از درختان و مداخله در امر حفظ از جنگلها پرداخت تا اینکه در سال 1327 طبق تصویب نامه شماره 2523 مورخ 1327/12/24 هیأت وزیران بنگاه جنگلها تأسیس گردید به اجرای قانون جنگل ها و آئین نامه های مرتبط به بنگاه جنگلها محول شد . در سالهای بین 1331 ( تاریخ فوت مرحوم ساعی ) تا 1334 جنگلهای شمال کشور دستخوش بحرانی شبیه آنچه که در شهریور 1320 پیش آمده بود شدند . شدت برداشت از جنگلها به حدی بود که چوب آلات استحصالی در جنگل باقی ماند و جنگلهای انبوه خالی شدند . این بحران در تخریب در تخریب جنگل به اضافه عوامل دیگر موجب شد که هیأتهای نظامی وارد کار جنگل شدند . دو نفر سرتیپ ، عده ای سرهنگ و سرگرد و نظامیان دیگر به استعداد یک لشکر کلیه ادارات و واحدها را با درجات مختلف اشغال نظامی کردند . در کنار هر مدیر یک سرهنگ و در کنار هر جنگل بان یک نفر سرباز حضور داشتند . این دوره با تحولاتی چند تا سال ۱۳۳۹ ادامه یافت . در این دوره قانونی به تصویب رسید که کلیه جنگلها و مراتع کشور را از تمام جهات حقوقی ، فنی مالی و اداری شامل شد و برای اولین بار مرتع در کنار جنگل قرار گرفت . قانون جنگلها و مراتع کشور مصوب ۱۳۳۸/۶/۱۸تحول تازه ای در مدیریت و سازمان جنگل ایجاد کرد . غالباَ در مورد جنگلها و مراتع کشور سال 1341و قانون ملی شدن جنگلها و مراتع را نقطه عطف در سیر تحولات اجتماعی و حقوقی راجع به منابع طبیعی به شمار می آورند در تصویبنامه مورخ ۱۳۴۱/۱۰/۲۷ هیأت وزیران عرصه و اعیانی کلیه جنگلها و مراتع و بیشه های طبیعی و اراضی جنگلی کشور را جزء اموال عمومی محسوب و متعلق بهدولت اعلام گردید و حفظ و احیا و توسعه منابع فوق و بهره بردای ازآنها بعهده سازمان جنگل بانی ایران گذارده شد . در سال ۱۳۴۶ با تصویب چند قانون تشکیلاتی و کاربردی دیگر نخستین بار اصطلاح منابع طبیعی وارد قانون شد و با تشکیل وزارت منابع طبیعی قلمرو سازمانی عرصه های طبیع توسعه یافت . طبق ماده ۱ قانون تشکیل وزارت منابع طبیعی مصوب ۱۴ آذر ۱۳۴۶ به منظور حفظ و حمایت و اصلاح خاکهای کشور و فراهم آوردن موجبات بهره برداری از سایر منابع طبیعی ( جنگلها ، مراتع ، حیوانات وحشی و آبزیان دریاها و همچنین آبزیان آبهای داخلی ) وزارتخانه مستقلی تشکیل گردید و سازمان جنگلبانی ایران و مؤسسات تابع آن با دارایی و بودجه و کارکنان مربوط و اختیارات و وظایف قانونی آن به وزارت منابع طبیعی منتقل شد . وزارت منابع طبیعی یک بازوی انتظامی هم در اختیار داشت به نام گارد مسلح جنگل که تشکیل در سال 1338 در قانون جنگلها و مراتع کشور پیش بینی شده بود . گارد جنگل تا زمان ادغا در ژاندارمری کشور در سال 1355 یک نیروی انتظامی منسجم و تحت نظارت و اداره نیروهای فنی و اداری برنامه های مختلف را تسهیل می کرد . در سال 1350 وزارت منابع طبیعی منحل و قسمت اساسی وزارت ونابع طبیعی بر عهده سازمان جنگلها و مراتع گذشته شد تشکیلات این سازمان همان تشکیلات وزارت منابع طبیعی بوده و نقش وزیر در این سازمان به عهده قائم مقام وزیر کشاورزی و منابع طبیعی و رئیس سازمان جنگلهاو مراتع کشور گذاشته شد . سازمان جنگلها و مراتع کشور تا سال ۱۳۶۹ جزو سازمانهای وابسته به وزارت کشاورزی مسؤلیت اداره امور جنگلها و مراتع کشور را عهده دار بود . در سال 1369 بر اساس مصوبه مجلس وزارت جهاد سازندگی مسؤلیت منابع طبیعی کشور را عهده دار شد در سال 1381 با ادغام وزارت جهاد و کشاورزی امور مربوط به آبخیزداری به سازمان جنگلها و مراتع منتقل شد و این سازمان با سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور تغییر نام یافت . هم اکنون نیز سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور زیر نظر وزارتخانه جهاد کشاورزی مشغول به کار می باشد . تاریخچه اداره کل منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی در استان چهارمحال و بختیاری به سال ۱۳۳۷ باز میگردد . از این سال تا سال 1350 استان فاقدسرجنگلداری کل بوده و زیر نظر جنگلداری کل اصفهان اداره می شد . در این مدت استان دارای دو جنگل داری در شهرستانهای بروجن و شهرکرد و سه سرجنگلبانی در شهرهای اردل ، لردگان و کوهرنگ بود که سرجنگلبانی کوهرنگ زیر نظر جنگلداری شهرکرد و سر جنگلبانی های اردل و لردگان زیر نظر جنگلداری بروجن اداره می شدند . از سال ۱۳۵۰ سرجنگلداری مستقل استانی تشکیل و هم اکنون اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان در مرکز استان و در شهرکرد و ۱۲ اداره شهرستانی درشهرستانهای شهرکرد، فارسان، بروجن، کوهرنگ، لردگان، اردل، کیار، بن، سامان، خانمیرزا، فلارد و فرخشهر مشغول به کار می باشد . |